είχα ξεχάσει να πω..

διακοπές..

σήμερα ξύπνησα 

εδώ

Προφήτης Ηλίας

Αμοργός

Πάντα

Συνομιλία με την πέτρα

Wisława Szymborska, 1923

Χτυπώ την πόρτα της πέτρας

"Είμαι εγώ, άσε με να μπω μέσα.

Θέλω να εισδύσω στο εσωτερικό σου

να κοιτάξω τριγύρω

να σε αναπνεύσω σαν τον αέρα".

"Φύγε -είπε η πέτρα-

είμαι ερμητικά κλειστή.

Ακόμα κι αν με θρυμματίσεις σε κομμάτια

θα είμαι ερμητικά κλειστή.

Ακόμα κι αν μας τρίψεις σε άμμο

δεν θα σε αφήσουμε να μπεις μέσα".

Χτυπώ την πόρτα της πέτρας.

"Είμαι μόνον εγώ, άσε με να μπω μέσα.

Έχω έρθει από καθαρή περιέργεια.

Γι' αυτή τη ζωή είναι η μοναδική ευκαιρία.

Επιθυμώ να σεργιανίσω στο παλάτι σου,

ύστερα να επισκεφτώ το φύλλο και τη σταγόνα του νερού.

Δε μου μένει πολύς καιρός.

Είμαι θνητός και για τούτο θά' πρεπε να συγκινηθείς".

"Είμαι από πέτρα" λέει η πέτρα,

"και γι' αυτό πρέπει να διατηρήσω την αυστηρότητα.

Φύγε απ' εδώ.

Δεν έχω μυική κατασκευή για να γελάσω".

Χτυπώ την πόρτα της πέτρας.

"Είμαι μόνον εγώ, άσε με να μπω μέσα.

Μαθαίνω ότι έχεις εντός σου μεγάλες άδειες αίθουσες

που ποτέ δεν τις είδαν, μάταια όμορφες,

σιωπηλές, δίχως απόηχο βημάτων.

Μα την αλήθεια, ούτε κι εσύ τις ξέρεις καλά".

"Μεγάλες και άδειες, είναι αληθινό", λέει η πέτρα,

"όμως δεν υπάρχει χώρος.

Όμορφες, πιθανόν, αλλά όχι για το γούστο

των δικών σου φτωχών κριτηρίων.

Μπορείς να καταφέρεις να με γνωρίσεις, αλλά δεν θα με γνωρίσεις

ποτέ απ' άκρη σ' άκρη.

Όλη μου η επιφάνεια είναι γυρισμένη προς εσένα,

'Ολο μου το εσωτερικό είναι γυρισμένο αλλού".

Χτυπώ την πόρτα της πέτρας.

"Είμαι μόνον εγώ, άσε με να μπω μέσα.

Δεν ψάχνω σε σένα καταφύγιο για αιωνιότητα.

Δεν είμαι δυστυχισμένος.

Δεν είμαι άστεγος.

Ο κόσμος μου αξίζει να γυρίσω πίσω.

Θα μπω και θα βγω με άδεια χέρια.

Και για να κάνω αισθητή την παρουσία μου

θα προφέρω μόνο λέξεις και τίποτ' άλλο

που να μην εγγυάται εμπιστοσύνη".

"Δεν θα μπεις μέσα" λέει η πέτρα.

"Σου λείπει η αίσθηση της συμμετοχής.

Καμιά αίσθηση δεν καταφέρνει να την αντικαταστήσει.

Ακόμη και η πιο οξεία όραση το να γίνεις και να βλέπεις τα πάντα

δεν θα σ΄εξυπηρετήσει χωρίς την αίσθηση της συμμετοχής.

Δεν θα μπεις μέσα, πιάνεις πολύ λίγο το νόημά της,

πολύ λίγο την αρχή της, πολύ λίγο την φαντασία".

Χτυπώ την πόρτα της πέτρας.

"Είμαι μόνον εγώ, άσε με να μπω.

Δεν έχω στη διάθεσή μου δυο χιλιάδες αιώνες

γι' αυτό άσε με να μπω στο σπίτι σου".

"Αν δε με πιστεύεις" λέει η πέτρα,

¨ρώτησε το φύλλο, θα σου πει το ίδιο.

Ρώτησε μια σταγόνα νερού, θα πει αυτό που είπε το φύλλο.

Τελικά ρώτησε μια τρίχα απ' το κεφάλι σου.

Ξεσπάω σε γέλιο, ναι, σε γέλιο, τρανταχτό γέλιο,

μόνο που δεν ξέρω να γελάω".

Χτυπώ την πόρτα της πέτρας.

"Είμαι μόνον εγώ, άσε με να μπω μέσα".

"Δεν έχω πόρτα" λέει η πέτρα.

Wislawa Szymporska

Eπιλεγμένα ποιήματα

Μετάφραση Άλκη Τσελέντη

Εκδ. Δωδώνη.

Ομολογώ πως τo συγκεκριμένο ποιήμα θα προτιμούσα να το δω να κρέμεται στο τσαρδί του locus solus, σε δική του μετάφραση.

Καραβάνι

ΑΜΠΝΤΟΥΛ. -Σχετικά με το καράβι που ονειρευόμουν πάντα, επιτρέψτε μου να σας πω τούτο: θα συνεχίσω να το ψάχνω, ναι, και θα προσπαθήσω να το αποκτήσω, επειδή αισθάνομαι πως είναι κάτι που το οφείλω στον εαυτό μου. Όμως, αν αυτό δεν συμβεί και δεν βρω το καράβι μου, πάλι το ίδιο μου κάνει. Έχω μάθει πλέον και έχω συνηθίσει να κερδίζω από τα απραγματοποίητα όνειρά μου ισχυρούς λόγους για να συνεχίσω να ζω. Εξάλλου, Μακρόλ, εσείς σ' αυτό είστε μαιτρ. Μα τι κάθομαι και σας λέω; Το δικό μου ιδεώδες τραμπ στήμερ είναι εξίσου φανταστικό με τα υλοτομεία σας στο Ξουραντό και τους ψαρότοπους στην Αλάσκα.
ΜΑΚΡΟΛ. -Πράγματι, έχετε δίκιο. Πιστεύω ότι τόσο εσείς όσο κι εγώ γνωρίζαμε πάντα από την αρχή ότι ήταν εντελώς άπιαστος ο στόχος που κυνηγούσαμε χωρίς να υπολογίσουμε κινδύνους ή εμπόδια. Είναι κάτι σαν κι αυτό που είπα κάποτε για τα καραβάνια. Για να δούμε αν το θυμάστε: "Ένα καραβάνι δεν συμβολίζει και ούτε ενσαρκώνει κάτι συγκεκριμένο. Το λάθος μας είναι ότι θεωρούμε πως κατευθύνεται κάπου και έρχεται από κάπου. Το καραβάνι εξαντλεί το λόγο της ύπαρξής του στη μετακίνησή του και μόνο. Αυτό το γνωρίζουν οι καμήλες και το αγνοούν οι άνθρωποι που το απαρτίζουν. Πάντα έτσι ήταν".

Αlvaro Mutis
Αμπντουλ Μπασούρ
Ο ονειρευτής των καραβιών
εκδ. Άγρα,
μετάφραση Μανώλης Παπαδολαμπάκης

Τούτο μόνο

Μια κοιλάδα και πιο ψηλά τα δάση στα χρώματα
του φθινοπώρου.
Ένας ταξιδιώτης φτάνει, ο χάρτης τον έφερε εδώ.
Η πιθανώς η μνήμη. Κάποτε, πριν από χρόνια, μέ-
σα στον ήλιο,
Όταν έπεφτε το πρώτο χιόνι και ταξίδευε εδώ
Ένιωσε χαρούμενος, δυνατός, δίχως λόγο,
Χαρά των ματιών. Τα πάντα ήταν ρυθμός
Από το σάλεμα των δέντρων, το πέταγμα ενός
πουλιού,
Το τραίνο στη γέφυρα, μαγεία της κίνησης.
Επιστρέφει μετά από χρόνια, τίποτα δεν απαιτεί.
Ένα μόνο θέλει, το πιο πολύτιμο πράγμα:
Να δει, καθαρά και απλά, δίχως όνομα,
Δίχως προσδοκίες, ελπίδες ή φόβους,
Στο άκρο εκεί που δεν υπάρχει εγώ ή μη-εγώ.

Τσεσλαφ Μίλος (1911-2004)
Ποιήματα
Μετάφραση, Αντώνης Μακρυδημήτρης
εκδ. Γαβριηλίδη

H φάκα

Ingeborg Bachmann, 1926-1973

..Γιατί ο καθένας πιάνει κάποτε σειρά στο παιχνίδι που βρίσκει να προϋπάρχει απ' αυτόν και που αναγκάζεται να κατανοήσει: αναπαραγωγή και αγωγή, οικονομία και πολιτική- κι έχει κάθε δικαίωμα ν' ασχοληθεί με χρήμα και με συναίσθημα και με δουλειά και με εφεύρεση και με την εξήγηση των κανόνων του παιχνιδιού που λέγεται σκέψη.
Μια όμως και αυξανόμαστε και πληθυνόμαστε με τόση εμπιστοσύνη, πρέπει μάλλον να συμβιβαστούμε. Το παιχνίδι χρειάζεται τους παίκτες (ή μήπως χρειάζονται οι παίχτες το παιχνίδι;). Στο κάτω-κάτω κι εμένα με είχαν φέρει με τόση εμπιστοσύνη στον κόσμο και τώρα είχα φυτέψει εγώ ένα παιδί στον κόσμο...

...Και τώρα; Παλιότερα είχα σκεφτεί πως πρέπει να του διδάξω τον κόσμο. Από τον καιρό των βουβών διαφωνιών κι έπειτα τα είχα χάσει και διδάχτηκα άλλα. Δεν ήταν, παραδείγματος χάρη, στο χέρι μου να του αποσιωπήσω την ονομασία των πραγμάτων, να μη του μάθω τη χρήση των αντικειμένων; Ήταν ο πρώτος άνθρωπος. Μαζί του άρχισαν όλα και δεν ήταν καθόλου σίγουρο πως θα ήταν δυνατό και ν' αλλάζουν μ' αυτόν. Μήπως θα έπρεπε να του παραδώσω τον κόσμο γυμνό και χωρίς νόημα; Δεν είχα καμιά υποχρέωση να τον μυήσω σε σκοπούς και στόχους, ούτε στο καλό και στο κακό, σ' αυτό που πράγματι είναι και σ' αυτό που κάνει πως είναι... Γιατί να τον τραβήξω προς το μέρος μου, να τον κάνω να γνωρίσει και να πιστέψει και να χαρεί και να υποφέρει! ...
Και ξάφνου ήξερα: όλα είναι θέμα γλώσσας και όχι μόνο μιας, αυτής της γερμανικής γλώσσας που δημιουργήθηκε μαζί με άλλες στη Βαβέλ με σκοπό ν' αναστατώσουν τον κόσμο. Γιατί από κάτω τους κουφοκαίει άλλη μια γλώσσα, που φτάνει ως τις χειρονομίες και τα βλέμματα, ως τη λειτουργία των σκέψεων και την πορεία των αισθημάτων και μέσα σ' αυτή ενέχεται ήδη όλη μας η δυστυχία. Όλα κατέληγαν στο ερώτημα αν μπορούσα να προφυλάξω το παιδί από τη γλώσσα μας, ώσπου να ιδρύσει αυτό μια καινούργια και να προλογίσει μια νέα εποχή...

...Ναι, βέβαια, τις Κυριακές έκανα μαζί του περιπάτους στο δάσος της Βιέννης, κι όταν φτάναμε κοντά στο νερό κάτι μου έλεγε μέσα μου: Μάθε του τη γλώσσα του νερού! Βαδίζαμε από πέτρα σε πέτρα. Από ρίζα σε ρίζα. Μάθε του τη γλώσσα της πέτρας! Ριζοβόλησέ τον από την αρχή! Τα φύλλα έπεφταν γιατί ήταν και πάλι φθινόπωρο. Μάθε του τη γλώσσα των φύλλων!
Αλλά, αφού εγώ από τέτοιες γλώσσες ούτε ήξερα ούτε έβρισκα λέξη, αφού ήξερα μόνο τη δική μου γλώσσα και δε μπορούσα να βγω έξω από τα όριά της, τον πήγαινα βουβά στους δρόμους πάνω-κάτω και ξανά στο σπίτι, όπου έμαθε να σχηματίζει προτάσεις και πιάστηκε στη φάκα.

Ινγκεμποργκ Μπάχμαν
Από το διήγημα, το Παν
Εξάντας, 21ος αιώνας.

τρεις και ο Μασκοφόρος

Αλέξανδρος

Ποιός δεν θυμάται εκείνο το ποιήμα του Ρόμπερτ Γκρέιβς,

όπου ονειρεύεται ότι ο Μεγαλέξανδρος δεν πέθανε στην Βα-

βυλώνα, αλλά χάθηκε από το στρατό του και διείσδυσε στην

Ασία; Ύστερα από περιπλανήσεις σ' αυτή την άγνωστη

γεωγραφία, συνάντησε έναν στρατό κίτρινων ανθρώπων

και, έτσι όπως ήταν επαγγελματίας πολεμιστής, κατατάχτη-

κε στις γραμμές τους. Πέρασαν πολλά χρόνια και κάποια

μέρα πληρωμής, ο Αλέξανδρος κοίταξε με κάποια έκπληξη

ένα χρυσό νόμισμα που του είχαν δώσει. Αναγνώρισε τη

μορφή και σκέφτηκε: αυτό το νόμισμα το είχα κόψει εγώ για

να γιορτάσω μια νίκη κατά του Δαρείου, όταν ήμουνα ο

Αλέξανδρος ο Μακεδών.

Adrienne Bordenave, La modification du Passe ou la seule

base de la tradition, 1949

Σάντσο Πάνσα

Ο Σάντσο Πάνσα -που, άλλωστε, ποτέ δεν καυχήθηκε

γι' αυτό- τις ώρες του δειλινού και της νύχτας, καθώς

περνούσαν τα χρόνια, και μ' ένα σωρό ιπποτικά και περιπε-

τειώδη μυθιστορήματα για βοήθεια, κατάφερε σε τέτοιο

βαθμό να παραμερίσει τον εαυτό του από τον δαίμονά του

-τον οποίο αργότερα ονόμασε Δον Κιχώτη- που αυτός,

εγκαταλειμμένος, έκανε κατόπιν τα πιο τρελλά κατορθώματα.

Τα κατορθώματα όμως αυτά, από έλλειψη ενός αντικειμενι-

κού σκοπού, ο οποίος ακριβώς θα έπρεπε να είναι ο Σάντσο

Πάνσα, δεν έβλαψαν κανέναν. Ο Σάντσο Πάνσα, ένας άν-

θρωπος ελεύθερος, παρακινημένος ίσως από αίσθημα ευθύ-

νης, συνόδευσε τον Δον Κιχώτη στις περιπέτειές του, πράγ-

μα που του πρόσφερε μεγάλη και ωφέλιμη ψυχαγωγία ως το

τέλος της ζωής του.

Franz Kafka

Φουλάνο

Ήταν έτοιμος να πει: "Έρχομαι εκ μέρους του Φουλάνο",

όταν είδε τόσο λίγα φιλικά πρόσωπα πού, αντί να πάρει

κάθισμα, όρθωσε τ' ανάστημά του, έβαλε το σομπρέρο του

και είπε, γυρίζοντας την πλάτη:

"Φεύγω εκ μέρους του Φουλάνο"

Jules Renard, Journal

Ο Μασκοφόρος

Ο μασκοφόρος ανέβαινε τη σκάλα. Τα βήματά του αντη-

χούσαν μες τη νύχτα: Τικ, τακ, τικ, τακ.

Αguirre Acevedo, Φαντασμαγορίες

Από τις Σύντομες και παράξενες ιστορίες

Ανθολόγηση από τον Χόρχε Λουις Μπόρχες

και τον Αντολφο Μπιοϊ Κασάρες

Εκδ. Ύψιλον

ΑΙΝΙΓΜΑ

fernando pessoa, 1888-1935

Απέτυχα στα πάντα.
Όπως δεν είχα κανένα σκοπό, ίσως τα πάντα δεν ήταν τίποτα.
Η εκπαίδευση που μου έδωσαν,
κατέβηκα από αυτήν από το πίσω παράθυρο του σπιτιού.
Πήγα μέχρι τα χωράφια με μεγάλα σχέδια,
αλλά εκεί συνάντησα μονάχα χόρτα και δέντρα,
κι' όταν υπήρχαν άνθρωποι ήταν ίδιοι με τους άλλους.
Φεύγω απ΄το παράθυρο, κάθομαι σε μια καρέκλα. Τι θα
μπορούσα να σκέφτομαι τώρα;


Μικρό απόσπασμα από το κατάστημα ψιλικών
Άλβαρο ντε Κάμπος
Η "θαλασσινή ωδή" και άλλα ποιήματα
μετάφραση Μαρία Παπαδήμα
εκδ. Εξάντας

ΕΡΩΤΙΚΟ

two lovers, Safavid Riza Abbasi (1565 -1635)


..δως μου την έξαψη σου αλλά ασ' την να με γειώσει
να μη σκορπίζομαι. Δες τους ελαφρούς κυματισμούς
στην επιφάνεια. Μετά ναυπήγησέ με σαν πλοίο..


Jalal ad-Din Rumi, (1207-1273) απόδοση Βίκος Ναχμίας, εκδ. Ντέφι.

ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 2

Χρόνης Μπότσογλου,1977,

λάδι σε μουσαμά.

...πίσω από τις λέξεις υπάρχει φως και γεωμετρία
που απλώνεται στο χώρο. Υπάρχει όμως η δυνατότητα
μεταφοράς μιας εμπειρίας, της αφής για παράδειγμα, στον
κώδικα της όρασης;
Σκέφτομαι έναν λόγο "πλάγιο", μη παραγωγικό, στατικό και
αντιλογοτεχνικό , όπως αντιμουσικό είναι το κελάϊδισμα ενός
πουλιού, αφηρημένο και ψυχρό, αλλά όχι τεχνοκρατικό.
Κάπου ανάμεσα στα μαθηματικά και στο χορό.
Να μιλά για πράγματα της όρασης με λέξεις της αφής ή της
γεύσης. Οι λέξεις να είναι ζάρια, κάτω απ' το εξάρι ο
άσος, κάτω απ' την τριπλή τα ντόρτια. Ανάμεσα στο σκάκι
και στην ποίηση.
Η ποίηση. Μήπως μόνο μέσα απ' αυτή μπορούμε να μι-
λήσουμε για τη ζωγραφική, τη μουσική, το χορό, τη φυσι-
κή, τα μαθηματικά, αφού είναι η μόνη που μπορεί να ξανα-
γυρίζει τηις λέξεις στα πράγματα; Που δίνει τον τρόπο να
μιλήσει η γεύση, η αφή, η όσφρηση, η ακόη, η όραση, η κί-
νηση, αφού γυρίζει τα πράγματα στις αισθήσεις;
Οι λέξεις, αυτά τα μικρά μαλακά φιαλίδια ανθρώπινης
ενέργειας, που τα ρίχνουμε για να καλύψουμε το φόβο του
απείρου και του τίποτα. Ο μόνος λόγος η ποίηση;
...Δεν μου ανήκουν οι λέξεις. Αλλά ούτε τα χρώματα
ούτε τίποτε άλλωστε μου ανήκει. Δεν ξέρω αν προσπαθώ
να συναντήσω τον εαυτό μου ή να κρυφτώ.
Ένας τρόπος σιωπής δεν είναι και η ομιλία ;

Απόσπασμα από το: Οι Λέξεις
Χρόνης Μπότσογλου, Ψευτοδοκίμια
Κείμενα για την τέχνη, εκδ. Καστανιώτη.